ŞANDÊN DAWÎ

NIVÎSKAR

TENDURISTÎ

JÎNENÎGARÎ

PERWERDEHÎ

KURDISTAN

JÎYAN

DÎROK

DI KURDÎYA ME DE PEYVA DA

Di Kurdîya me de peyvek kok ya kevin.Peyvek ya çaxê sîpanî:

Dewleta AKP an jî dewleta Tirk e?

Dema mirov nivîsên PKK û berdevkên wan dinêrê mirov dibînê ko ev kes tucarî nabêjin dewleta Tirk her û her demê rexnekirinê de qala faşîzma AKP dikin.

Hînkirina Alfabeya Kurdî

Bi vê metoda hînkirina tîpên Kurdî kese bi kurmancî dizanê bi axivê lê nizanê binvîsê û tirkî dizanê hema 9 gavan de dê hînbibê.

6.27.2018

Ahmet Aslan Disekitim Disekitim LYRCS

Ahmet Aslan geberiyorum geberiyorum Lyrcs




KURDÎ : Ahmet arslan Disekitim Disekitim

Derbasbûne çûne roj bûkê
Jibo ereqê serxweş bibin
Bi fîta tiştna lêbidin
Ez disekitim, ji keserê disekitim

Rojên pêş yên xweş
Ew yên min nebîn in
Hema bila silav rêkin
Ez disekitim, ji keserê disekitim

Şeva niha min destpêkirî bikarî bi mînî nîv de
An jî ne gehijî şevê
Tu dikarî gelik mezin, bibî gelik mezin

Türkçe: Ahmet Aslan geberiyorum 
geberiyorum


Geçip gitmiş günler gelin
Rakı için sarhoş olun
Islıkla bir şeyler çalın
Geberiyorum, geberiyorum kederden

İlerdeki güzel günler
Beni görmeyecek onlar
Bari selam yollasınlar
Geberiyorum, geberiyorum kederden

Başladığım bugünkü gün yarıda kalabilirsen
Geceye varmadan yahut
Çok büyük, çok büyük olabilirsin

Werger: Şahîn Elçî

6.13.2018

Çok IRKÇI Seçim Ittifakı Ile demokrasi vaddetmek


Cok partili dönem
1946 yılında TC'nin çok partili düzene geçme denemesinin ikinci raundu, Ismet Inönü tarafından Avrupadaki gelişmelerin kendini dayatması ile ortaya çıktı.

1. Deneme; Atatürk'ün sembolik olarak kurdurduğu Serbes Partiye, yine Atatürk'ün diktatörlük düzeninden artık maddi manevi perişan olmuş halkın büyük katılımı ve Ege'de bizi kurtar pankartlarının açılması sonrası, imana gelmiş reisi aniden korkutması ile son bulmuştu.

2. Deneme; Kendini değişmez şef olarak ilan eden Ismet Inönü'nün tekrardan çok partili düzene geçme kararını aldırmasıyla başladı. Ardından kendine değişmez şef ünvanını getirten Inönü, bu sefer kendini seçtirerek şeçilen ünvanla diktaya devam etti.

Çok partili düzenin tekrar serbest edilişi ile Demokrat Parti kuruldu. Egedeki diktatörlükten bıkıp bizi kurtar diyen pankartların bir benzeri Ankara Sümer sokakta kendini gösteriyordu. Halk akın akın Demokrat Parti'ye geçiyor zor ekonomik şartları altında DP ye bağışta bulunuyordu.

Değişmez Şef ünvanını atıp "seçilen" Şef olmaya karar veren Inönü'nü, Demokrat Parti'ye katılım furyası deyim yerinde ise korku fitilini ateşlemişti. Korku Inönü'yü acilen halkı uyutacak sembolik cılız bir muhalif yapma programını devreye koymaya itti.

Inönü gençlik örgütlemelerine izin getirdi. Ardından Üniversitelere özerlik getirmekle devam etti. Bir dizi ekonomik programlarda yapan Inönü tarihin ilk baskın seçiminide devreye sokarak seçimlere bir yıl kala yerel ve genel olmak üzere seçimleri öne aldı.


Demokrat Parti henüz örgütlemesini tamamlayamadığından yerel seçimi boykot etti.  Yerel seçime çok az bir katılım oldu. Aslında genel seçimide boykot kararı alınmıştı. Ancak Inönü'nün verdiği bir demeç daha doğrusu tehdit DP'nin boykot kararını geri çekmesine neden oldu. "Milli Şef: Biz yeni bir şey tecrübe ediyoruz. Baktık olmadı kaldırır birkaç yıl daha geciktiririz".

Genel seçime giren DP'nin Ankaradaki Sümer Sokaktaki merkezine gelen bilgilerin DP'nin seçimleri alıyor olduğu yönünde olsada, akşama doğru farklı haberler gelmeye başlıyor. Seçim noktalarındaki hakim, Yargıç ve bürokrasinin farklı erkdarları halka: Kime oy verdiğini? Cumhuriyetin kurucularınamı yoksa uçak hırsızı Bayar'a mı? Gibi soruların sorulduğu arşivlerde kayıt ediliyordu. Tabiki yaka paça gözaltıların olduğu'da TRT arşivlerinde mevcut. Her nekadar yayınlamamış olsalarda.


Akşam oy sayımında ise sonuç hiç saşırtıcı olmasada DP liler hayal kırıklığına uğramış, yurt genelinde insanlar öfkeyle hilenin yapıldığını telgraflarla iletiyordu.

Milli Şef: Tek partili düzen yasalarıyla seçim yaptırmış oylar yasa gereği açık kullandırılmış kayıtlara gizli olarak geçirilmisti. Insanlar dövülmüş oylar değiştirilmisti.


Selçuklu ve Osmanlılar'ın mirası ile yapay Cumhuriyete entegre edilen insanların  demokrasiyi yanlış anlaması, demokrasiyi bir araç görmesi kültürü malesefki acı ve fakirlikten başka hiçbirsey getirmedi.

Bu statükoculuğun demokrasi bekçiliği adı altında her 10 yılda darbe yapması elbette vazgeçilmez kılınmıştır.

Özelikle 60 darbesi ile devletin önemli yerlerine kenetlenen Turancı,Irkçı Türkeşçi hareket ise iç savaşın gelişmesine ve yıllarca devam etmesinin temsilcisi olarak kalmıştır.

Tarihin cilvesidir ki o hep tekerrür eder. Bu tekrarı değiştirmek ise halkın devlet denen olgunun karşısında aydınlanması ve ona dayatılanı kurtuluşun yegane anahtarıymış algısına kapılmamasıdır.

Tarihte ezilen ve sömürülen toplumlar aydınlanmış ve tarihi sıçramalar yapmıştır. Bu Rus toplumu içinde Alman veya Fransız toplumu içinde aynıdır. Bu bize aslında hükümet ve devletlerin kendi toplumlarının birer aynası olduğunu gösterir.

Örneğin bugün Irak halkı mezhepçi ve baskıcı karekteri ile devletleri her nekadar demokratik yasalar üstüne kurulu olsada pratikte zulüm ve fakirlikten başka hiçbirşey üretememesinin temel nedeni Irak halkının aydınlanamamasından kaynaklıdır.

Modern Şah Iran'ını yıkan şey Amerika Birleşik Devletleri'nin ordusu değildi. Hasan Sabbah vari gerici yobaz bir adamın sözlerle aydınlanmamış halkın çoğunluğunu arkasına alması ile oldu. ABD kendi çıkarları için bu yobazı destekleme yoluna girmiş olabilir elbette.


Bugün'ün Türkiyesinde ikinci baskın seçimi tekerrür ediyor. Günün Demokrat Partisi HDP'ye hem seçime girme yolu açılıyor hemde tüm medya ile halka "uçak" hırsızınamı oy vereceksin? Tehditi yapılıyor. Kendi güruhlarnca linç kampanyaları başlatılıyor seçim büroları devlet destekli yağmalamaya maruz bırakılıyor.

Değişmez Şef'in varis partisi memlekette yegane kurtuluş partisi olarak görülüyor.

Kürtlere özel Seçim Barajı, rehin edilmiş başkan Demirtaş ile Kürtlerin partisine dayatılan Türk kökenli başkan ile dolaylı siyaset yasağı getirilirken, darbe meyvesi Türkeşçi ittifakla, tekçi,şovenist,ırkçı bir politika ile halka demokrasi ve zenginlik vaad ediliyor.

Şahin Elçi



6.12.2018

Kürtçe kelimeler nasıl oluşturulur?

Kürtçe kelime yapımı
Bu yazımda Kürtçe kelimelerin nasıl oluşturulacağını irdelemeye çalışacağım.

Atalarımız bir şeyi isimlendirirken benzerlikten yararlanmıştır.

Örneğin; DA+YÎN (vermek) kelimesini DA+R ekleyerek ağaç isimini türetmiştir. Bugün için pek bir benzerlik gösterdiği aklımıza pek gelmez. Ancak proto atalarımız için bir agaç çok değerli bir varlıktı.  Bir incir ağacı bize taze incir vermekle kalmaz aynı zamanda kurutmalık bir erzak deposu gorevinide görürdü. Bizim kışında hayatta kalmamız için gerekli ürünü verirdi. Veya bir Ceviz agacı bize hem ceviz hemde dalından ok ve mızrak verirdi. Ağaca DAR diyen proto atalarımız dalınada DAR+IK ismini verdiler. IK ekiyle küçük ağaç isminide böylece türemiş oldular.

Bir başka yöntem ise sesten yararlanmaktı.  Sesten kelimeye örnek vermek gerekirse FIR+ANDIN dır. Bir kumrunun ucuşunu gözlemleyin. FIR sesi size bir fikir verecektir.

Ozaman bizde proto atalarımız gibi seslerdenmi KELIME türeteceğiz? Yada onların önceden var ettiği kelimelere ek getirerek mi? Elbette tüm yöntemlerden yararlanma yolumuz var. Ancak bugün biz KÖK kelimelerinden yararlanarak kelime yapıyoruz.

Örnek; 


FIR: Uçmak
BA : Rüzgar

Uçak taşıtını biliyoruz. Uçak Rüzgar ile uçan bir taşıttır.

Modern bir kelimedir. Ve Kürtçe sözlüklerimize BALAFIR olarak kayıt edilmiştir.

Yani BA+ Rüzgar La+ Boşluk eki ve FIR eklerinden BALAFIR yani Kürtçe uçak ismi türetilmiştir.

Aslında bugün batılı bilim insanları araştırmalarında genelikle bu yöntemle isim türetirler. Örneğin fosil bir iskelet bulduklarında iskeletin nasıl bir hayvan olduğu ve ne gibi bir özelliği olduğunu araştırırlar. Ve bu özelliklerinden bir isim verirler. Bizim batılı yöntemi ele almamızın önemi kullandıkları dillerin bizim dilimiz ile akraba olmasından kaynaklıdır.

Latince,Ingilizce,Grekçe veya Almanca tüm bu dillerin Avrupa hint dil grubuna ait olduğunu ve Kürtçeninde bu grupta yer aldığını göz önüne almamız gerekiyor. Elbette Kurtçeye daha yakın dilleride referans almamız mümkün. Ancak hem yakın dil Asya dillerinde günümüz dünyada bilgi bakımından geri bir yerlerde durması hemde kolaycılığı izlememiz dile ciddi tahribat verecektir.  Örneğin Farsça bir kelimeyi yöntem ile ayrıştıracağımıza söz konusu kelimeyi direkt alma bize doğru bir kelime veremeyecektir.

Bizim için önemli olan dilin bilim, dolayısıyla eğitimde kafa karışıklıklarına geçit vermeyen bir arac olmasıdır.

Örneğin; Ba,Va+la ve Fir kelimelerini bilen bir öğrenciye Balafir (uçak) kelimesi yabancı gelmeyecektir. Ve bilincaltı kirlilikle uğraşamayacak ve daha verimli bir eğitim sürecinden geçmiş olacaktır.

Hadi o zaman bir kelime yapalım. Bu kelime bilimde kullanılan bir kelime olsun.

Örneğin: Diprotodontia

Kelime Türk akademisyenler tarafından uzun araştırmalar sonucu nihayet türkçeye geçti. Gerçi kelimeden,sözcükten çok cümle gibi olmuş ama olsun.

Diprotodontia Türkçesi: Iki Ön Dişliler.

Peki biz Kürtçe yapalım dersek nasıl olur. Buradaki birinci kural Türkçeyi referans almamamız olacaktır. Çünkü türkceden kürtçeye çevirecek olursak ciddi bir enkazla karşılaşırız. Yukardaki türkçe çevirisinin yeterince açıklayıcı olduğunu düşünüyorum.

Eski Grekçe δύο (dúo, “iki” "Kürtçe:Du")
+
πρῶτος (prôtos, “Önde” "Kürtçe Pêş")

+
ὀδούς (odoús, “Diş” "Kürtçe Didan).

Grekçe bu üç kelimenin -in eki ile yapılan Diprotodonya kelimesi türetilmiştir.


O zaman Diprotodontia kelimesinin Kürtçesini yapalım. Pêş+Du+Didan

Şu halde Diprotodontia kelimesinin Kürtçesine Pêşdudidan diyebiliriz.

Bu dil kullanımında muhtemelen böyle olacaktır. Pêşdudidanî,pêşdudidanan gibi.

Diprotodontia yada Kürtçe ismi Pêşdudidan bilimsel sınıflandırma ismi takımında bulunan bir hayvanın ismini ele alalım.

Örneğin; Avustralyada yaşayan Kanguru hayvanını.

Kanguru ismini ilk defa 1770 yılında James Cook tarafından bir hayvan ismi olarak kayıt edilmiştir. Isim Guugu Yimithir dilinden türetilmiştir. Avustralya yerlileri olan Aborjinler gri Kanguruları bu isimle tanıtmaktalar.

Anlayacğınız Ingiliz kuzenlerimiz ismi olduğu gibi almışlar. Belki Cook beyefendi gibi bizde Kürtçeye Kangûrû diyebiliriz. Ismi alfabeye uyarlayıp ve gramere ters düşmüyorsa bunu bu şekilde isimlensirebiliriz.

Yada hayvanın özeliklerine bakarak bir isim türetebiliriz. Çok tuhaf gelebilir ama gri olan ve birde kesesi bulunan ve tavşanı andıran bu hayvana Kürtçe isim yapma çılgınlığına girişeceğim.

Birincisi tavşana benzemektedir. Elbette buradan bir isim var edilebilir. Ancak tavşan başka bir familyanın alt grubunda yer aldığından bu seçeneği eliyorum.

Geriye gri olması ve kesesinin bulunması seçeneği kalıyor.

Şu halde: Gri " Kürtçe: Gewr" Kese "Kürtçe: Porg veya Kîs) kelimelerini göz önüne alarak devam etmemiz sanırım daha yararlı olacaktır.

Gewr+e+porg: Gewreporg gri çuvallı,gri keseli anlamlarına ulaşabiliriz.

Elbette bu yol her arkadaşın yapabileceği bir yol değil. Zira her elimizdeki sözlüğe baktığımızda bulamadığımız bir kelimeyi türetme yoluna girmemiz standart bir dil çizgisinden uzaklaşmamız anlamına gelecektir.

Öncelikle Kürtçe kaynakları iyi araştırmamız lazım. Elinizdeki bir x kişinin yazdığı Kürtçe sözlükte olmayan bir kelimenin, b kişisi tarafından yazılan sözlükte olması muhtemeldir. Ben merak edip bulmadığım kelimeleri Kürt Ensitutünün kaynaklarına bakıyorum. Çoğu zaman buluyorum. Buradaki amacımız kelimenin ne şekil oluşturulmasıdır. Yinede proto atalarımızın yaptığı gibi bizde dilimizi geliştirmek için çaba sarf edebilir kelimeler türetebiliriz. Mesleğiniz ile ilgili kelimeleri araştırın yok ise kelimeler yapın. Böylelikle mesleğinizi Kürtçeye kazandırmış olursunuz.

Bu şekilde binlerce kelime üretebiliriz. Tabi belirtmekte fayda var ki. Kürtçe dilbigisine,kelime kök bilgisine ve Kürtçe sözlük'e gereksinim vardır. Ve Kürtçeleştirilecek kelimenin etimolojisine ihtiyacınız olacaktır.

Gördüğunüz gibi artık bilim ile ilgili bir meteryaliniz oldu. Üstelik tek kelimeyi cümleye dönüştürmeden.

12.06.2018
Şahin Elçi/Mêrdîn


Akademîya Mebibîne: Kürtçe öğreniyorum Ders:3

Kürtçe öğren
Türkçe-Kürtçe dersimizin 3. Bölüme devam ediyoruz. Derse başlamadan ufak bir hatırlatma yapalım. 1. Dersimizde Kürt dili hakkında yüzeysel bir yazı yazmıştık. Bu ilk derste sayılarada örnek arasında değinmiştik. 2. Dersimizde ise alfabeyi öğrendik. Eğer alfabenin tüm seslerini videodan dinleyerek ve okuyarak öğrenmiş iseniz. Buyrun dersimize devam edelim. Yok eğer henüz hakim değilseniz sizi ilk derslere yöneltelim. Zira artık Kürtçe alfabe ile okumak gereğinde kalacaksınız.


Şimdi bu ders metodumuzda kürtçe sayıları ezberliyoruz. Kürtçe sayılar 1 den 20 ye kadar sürekli farklı olarak devam eder. 20 den sonra 'û' baglacı alır. Örnek: 20û1 21.

Şimdi başlayalım.

1= yek
2= du(dido)
3= sê(sisê)
4= çar
5= pênc
6= şeş
7= heft
8= heşt(heyşt)
9= neh
10= deh
11= yazdeh(yanzdeh)
12= dozdeh(donzdeh)
13= sêzdeh
14= çardeh
15= panzdeh
16= şanzdeh
17= huvdeh
18= hijdeh
19= nozdeh
20= bîst

21= bîstûyek
22= bîstûdu
23= bîstû
34= sîhûçar
42= çilûdu
49= çilûneh
50= pêncî
51= pêncî û yek
52= pêncî û du
61= şêst û yek
66= şêst û şeş
73= heftê û sê(sisê)
87= heştê û heft
95= nod û pênc
100= sed
101= sed û yek
102= sed û du(dudu)
201= dusedûyek
202= sedûdu
203= sedûsê(dusedûsisê)
500= pênsed
501= pênsedûyek
502= pênsedûdu(pênsedûdudu)
1000= hezar
1001= hezarûyek
1002= hezarûdu(hezarûdudu)

Sayıları 20 ye kadar ezberleyin. Sonra 30,40,50,60,70,80,90 ( sîh,çil,pêncî,şêst,heftî,heştî,not) şeklinde ezberleyin. Kırk bir yapmak için; kırk û bir yapmanız lazım. Çilûyek. Otuz,kırk şeklinde artık sayıları kendiniz ek alarak çoğaltabilirsiniz.

Bu ders ile artık alfabe ve sayıları ezberlemiş oldunuz.

Onar Onar sayılan kürtçe sayılar ve rakamlar

Bilindiği üzere yabancı sayıları öğrenip ezberlemek için sayıların katlarını öğrenmeye başlamaktan büyük bir yarar vardır. Kolay yoldan kürtçe sayıları öğrenmeye çalışan kişilerin de sıklıkla başvurduğu yollardan biri olan bu taktik ile sizlerde kolay bir şeklilde kürtçe sayı ve rakamları öğrenebilirsiniz.

Kürtçe sayılar ve rakamlar aslında göründüğü gibi zor bir çalışma stratejisini istemiyor. Sadece işin mantığını çözerek rahatlıkla bu sayıları öğrenebilir ve gündelik hayatınızda kullanabilirsiniz. Sayıları özelikle ezberlemeniz gerekmekte. Onun için mutlaka sabırla tekrar yapın diğer dersleri düşünmeyin. Herzaman geçtiğiniz konuyu aklınızda tutun. Bu temeli birleştirmede kullanacağınızı unutmayın.

Şu soruların cevabını arayın.

Kürt dili ve kökenı hakkında yeterli bilgiye sahipmisin?

Kürt alfabesindeki 31 sesin tamamını ezberleyip pratik yaptınmı?

Kürt sayılarının ezberledinmi?

Eğer bu bütün bu dersleri geçtin ise bir sonraki dersimiz zamanlar olacaktır. Başarılar.

11.06.2018
Şahin Elçi

6.11.2018

Li Mêrdîn Kafeya Kulîlk


Li Bakûrê Kurdistanê her ko diçe çanda kafêyan bêhtir dirûnê. Kulîlk Cafe jî yek ji wan e. Mêrdîna kevin hema hember sîka Hessan Amar e. Mirov dema tê dikevê kolanê hember mirov derîyek dîrokî disekinê. Mirov ne fikirê nabe! Gelo vî derî pêşwazîya kî kirîye û kî nekirîye. Helbet birsiv jî di nava dîroka vî derî de ye. Xwezî zimanê derî hebûya û ji me re bigot a.

Hema dema mirov tê dikevê hundir dêrîzanek piçûk pêşwazîya mêhvanîya mirov dikê. Dirinceyek berê mirov didê jor. Dema ko hûn diçin jor hema bi awayek kelecanî hûn xwe diavêjin pirtûkxanêya kafêya Kulîlk. Jixwe bersifka kulîlkê tiştek din e. Di dîwarê dîrokî û dara mêwê hev hêmbêz dikin. Kulîlkên pembehî bêhn diweşînê dorber. Xwudêyo çiqas xweş ciqas kurdewarî ye.


Gelo kafêyên çand û dîroka me, evqas me şa dikin wê di demên pêşerojê de gelik bibin an jî wê ev jî wekî her sazîyên me bên qedexekirin? Ev pirs mirov piçekê ditirsînê. Lê hûn qet vê pirsê neynin jibîra xwe. Çayek xweş an jî tiştek cemidî bixwaz in û jixwe re pirtûkekê bixwînin.

Em qala Selpakfiroş nekin nabe. Selpakfiroş an jî gotina biraderê Kenan Dilber, Dilber kitka vêderê ye. Bila navbera me de be avis e.

Niqaşek germ û ken di rojeva Kulîlk kafê de ye ko navê Kitkê. Ligor Biraderê Ehmed navê kitkê Selpakfiroş e. Lê biraderê Kenan liser navê Dilber heterdare. Hema hûn kîjan di ecibînin bi wî navî gazî bikin.

11.06.2018
Şahin Elçî

Akademîya Mebibîne: Kürtçe öğreniyorum Ders 2

Bir önceki dersimizde Kürt dili hakkında yüzeysel bir bilgiye değinmiştik. Türkce-Kürtçe eğitimimizin 2. Dersinde Alfabeyi öğreneceğiz.

Bir dili öğrenmenin iki yolu vardır.

Söz konusu dili duymaya maruz kalarak öğrenmek.

Bu yöntem ile hepimiz annemizden bir dil öğreniyoruz. Daha sonra dilimizi okulda geliştiriyoruz. Aslında bugün Kürtlerin ezici bir çoğunluğu dillerini sadece annesinden öğreniyor. Kürt okulları olmadığından daha ileri bir seviyede Kürtçe öğrenme durumları çok zor. Ancak her dil bir sözlüğe ve gramer bilgisine ihtiyaç duyar. Hiçbir insan binlerce sözcüğü annesinden duymaz. Ortalama annesinden öğreneceği 600 kelimedir. Geriye kalanı sonradan öğrenir.

Söz konusu dili yazı ve okuma yoluyla öğrenmek.

Yabancı dil dediğimiz şeyi aslında biz yazıyla öğrenebiliriz. Yazı dediğimiz şey ise alfabedir. Kürtçe dersimizin 2. Bölümünde Kürt alfabesini öğreneceğiz. Alfabeyi ne denli öğrenirsek eğitimde o denli başarılı oluruz. Onun için sizden istediğim alfabeyi iyice kavrayıp tekrarlamanızdır. Bu bir binanın temeline benzer.

Kürt Alfabesi

Kürt alfabesi Krîl,Aramî ve Latin alfabeden oluşur. Sovyet Kürtleri kril alfabe kullanırken Irak ve Iran tarafında kalan Kürtler Arami alfabesini kullanıyor.Ancak biz Mir Celadet Elî Bedirxan tarafından çıkarılan Latin alfabesini öğreneceğiz. Zira bu alfabe Kürtlerin büyük bir bölümü tarafından kullanılıyor.

Bedirxanın oluşturduğu Kürt latin alfabesi 31 harften oluşmakta ve yazıldığı gibi okunmaktadır. Bir başka deyişle Kürt dili 31 sesten meydana gelmektedir. Bunu bir nota gibi düşünün. "Ber" bu ses b e r seslerinin birleşmesiyle oluşur. Türkce gibi.

Şimdi  31 harften oluşan bu sesleri okuyarak ve dinleyerek iyice ezberleyelim.

Büyük harfler:
A B C Ç D E Ê F G H I Î J K L M N O P Q R S Ş T U Û V W X Y Z

Küçük harfler:
a b c ç d e ê f g h i î j k l m n o p q r s ş t u û v w x y z

Kürtçe’de 8 sesli harf vardır:
A E Ê I Î O U Û
a e ê i î o u û

Kürtçe’de 23 sessiz harf vardır:
B C Ç D F G H J K L M N P Q R S Ş T V W X Y Z
 a b c ç d f g h j k l m n p q r s ş t v w x y z.

Aşağıdaki sesli olarak hazırlanan Kürt alfabesini dikkatlice izleyin ve dinleyin. Böylece hangi harfin hangi sese karşılık geldiğini çok daha öğreneceksiniz. Kürt alfabesinin seslerini öğrendiğinizde artık kolaylıkla okuyabilecek ve yazabileceksiniz.



Kurtçe alfabeyi tekrarlayınız. Bu eğitim sürecinizi ilk ve en büyük adım olacaktır. Hemen belirtelim Kürtçede XW diftongu vardır. Bu birleşik iki sesin bir sese karşılık gelmesi durumudur. Ve Kürtçede tek bir diftong vardır. Diğer harfler olduğu okunmakta ve yazılmaktadır.

Belirtmekte fayda olduğunu düşünerek video dışında belirtmem gerekirse; Kürtçe alfabenin hemen hepsi Türkce alfabedeki sesler gibi okunur. Ancak Kürtçeye özgü bazı seslerin Türkçe alfabede, Türkçe alfabeye özgü bazı seslerin ise Kürtçede olmadığını belirtelim. 

Kürtçe alfabede olup Türkçede olmayan sesler:

X,W,Q,Ê,Û

Kürtçe alfabede olmayan ancak Türkçede olan sesler: (bunları kürtcede kullanmıyoruz. Çünkü ne Kürtçede nede Kürt alfabesinde bu sesler yok)


Ğ,Ö,Ü

Bir sonraki derste görüşmek üzere. Lütfen tekrar ve ezberlemeden ders atlamayın zira hiçbir yararı olmayacaktır.

Başarılar

11.06.2018

Şahin Elçi




Akademîya Mebibîne: Kürtçe öğreniyorum Ders:1

Kurdî ders

Akdemîya Mebibîne Kürtçe derslerine hoşgeldiniz. Bu eğitim seti hiç Kürtçe bilmeyenler göz önüne alınarak hazırlanmıştır. Bu metod ile düzenli bir çalışmadan sonra rahatlıkla Kürtçe okuyup,Kürtçe yazıp ve Kürtçe diyaloglar kurabileceksiniz.


Derslere başlamadan önce kendinize sormanız gereken bazı sorular vardır.

Kürt dili nedir?
Neden Kürtçe öğrenmeliyim?
Kürt edebiyatının bana katacağı nelerdir?
Kürt toplumunu ne kadar tanıyorum?

Elbette bu soruların mantıklı cevaplarını siz bulacaksınız. Bunu ders konusunun dışına bırakıyorum.

Derslere başlamadan önce bir not defteri ve kalem bulundurmanız gerekecektir. Unutmayınız ki bir dili öğrenmek çaba ve tekrardan geçer. Ilerleyen zamanlarda Kürtçe-Türkçe Türkçe-Kürtçe sözlük temin etmeniz gerekiyor. Herkesin cebinde bir android sistemli telefon olduğunu varsayarsak Kürtçe sözlük indirmeniz işinizi kolaylaştıracaktır. Çünkü aradığınız kelimeyi direkt yazarak aratabilirsiniz. Bunun dışında imkanı olanlar bir sözlük alabilir. Veya internetten pdf formatındaki sözlüklerden birini indirebilirler.

Öncelikle Kürt dili ile ilgili biraz bilgiden bahsetmemiz gerekecektir. Bunun dersi uzatacağını biliyoruz ama baştanda belirtiğimiz üzere çaba ve tekrar gerekiyor sabırla ve sistemli bir ilerlemeyle çok kısa bir süre içinde Kürtçenin ne kadar kolay öğrenilen bir dil olduğuna kendiniz bile inanamayabilirsiniz.


Ders 01: Kürtçe hakkında genel bilgi

Kurdî veya Kürt dil ailesi: Türkiyede Kürtçe dendiği zaman genel olarak anladığımız Kurtçenin Kurmancî lehçesidir. Kürt dili Avrupa Hint Dil Grubunun Iranî koluna ait bir dil ailesidir. Dil ailesi dememiz sebebi Kürtçenin kendi içinde lehçeleri olmasıdır. Biz bu lehçeleri yavru dil olarak anlamalıyız. Her canlı gibi aslında dil'de değişir ve doğurur. Bu anlamda teknik olarak dilin/dillerin de canlı olduğunu söylenebilir.

Kürt dilini anadili olarak belirten insanların ve günlük olarak konuşanların sayısı dünyada 50 milyon ile 60 milyon arasında olduğu varsayılır. Bunların 25 milyonu Türkiye de Kurmancî lehçesini konuşmaktadır. Bir diğer lehçe olan Kirmançki lehçesi veya bir başka tanımlamayla Dimilkî/Zazakî de yine Türkiyede aktif olarak konuşulmaktadır.

Aslında Kürtçe'nin bir cok lehçeden meydana geldiği algısı vardır. Bu doğru değildir. Bu algının oluşmasında birincisi kısır bilgi, ikincisi inkar politikalarının tahribatıdır. Kürt dili batılı dilbilimcilerin konusu olmuştur. Malesefki 60 milyona aşkın bir toplumun tek bir okulu olmamıştır. Eğitimden mahrum bırakılan bir toplum aynı zamanda dil yasaklarıyla asimilasyon politikalarıyla eritilmek istenmiştir. Kısmen başarılı çokça tahribatlı geçmiştir. Yinede dilin zenginliği ve Kürt sözlü edebiyatın tesiri gerekse Kürt dilinin savunucuları tarafından mücadele verilmesi sonucu Kürt dili yok olmaktan kurtulmuştur. Batılı dil bilimcilerin Kürt dili hakkındaki araştırmaları elbette takdire şayandır ancak dile hakim olamayışları bilgi kirliliği ortaya çıkarmıştır. Örneğin Kuzey Irak olarak tabir edilen Federal Kürdistan Eyaletinin, Behdinan bölgesinde behdinî şivesi dile hakim olmayan bir dilbilimci tarafından araştırma konusu sonucu bir lehçe olarak kayıt edilmiş ve çesitli arşivlerde yayınlanmıştır. Bir başka konu ise her araştırmacının kendine göre lehçeye bir isim vermesidir. Örneğin: Kurdî olarak tanımlanan Lehçenin araştırmacılar tarafından Soranî olarak kayıt edilmesi. Yani halkın tanımladığı gibi değilde bölge ismi ile ele alınmasıdır. Veya Kurmançkî lehçesinin asimilasyon politikaları ile bir klan veya alt gruba mal edilerek Zaza/ca olarak lanse etmesinden yatmaktadır. Biz bunu uzun uzun yazıp sizi yormayacağız. Ancak bu bilgilere sahip olmanız dili daha yakın tanımanız anlamına gelecek ve ilerde oluşak kafa karışıklığından kurtulmanıza vesile olacaktır.

Bu bilgiyide aktardıktan sonra aşağıdaki tabloyu incelemeniz sizin yararınıza olacaktır.


Kürtçe ögreniyorum


Tabloya bakarak Kürt dilinin kökünü anlayabilirsiniz.

Kürt dili ve diğer akraba dillerin arasındaki kelime benzerliği artık sizi şaşırtmayacaktır.
Örneğin: Türkçe: Yıldız Ingilizce: Star  Almanca: Stern Kürtçe: Sterk

Kelimelerine baktığınızda aslında hepsinin bir kelime olduğu açıktır. Türkçe hariç çünkü Türkçe farklı bir dil grubudur. Sürekli kullanılan kelimelerin telafuz dışında bir değişime uğradığı söylenemez. Yine aynı akraba dilinin iran kolu olan dillere baktığımızda Farsça ve Kürtçenin kelimeleri muazzam derece birbirine benzer aslında aynı. Bu Farsçanın Kürtçeden, Kürtçenin Farsçadan çıktığını göstermez elbette. Ama aynı kök Kökten geldiğini açıklar. Orneğin Asya dillerinin hint iran dillerinin hepsinde sayılar olduğu gibi okunmaktadır. Aslında bu bize sürekli kullanılanılan şeyin daha az değişim gösterdiğini açıklar.

Farsça/Kürtçe/Hintçe/Tacikçe Sayılar

1: Yek
2: Du
3: Se
4: Çar
5:Pênç

Gördügünüz gibi Kürtçe sayıları öğrendiğiniz zaman yukarıdaki tüm dillerde sayı okumayı öğrenmiş olursunuz. Ufak bir aksan değişikliğinden başka tamamı aynıdır. Kulağa çok geldiğini biliyorum. Yanılmıyorsunuz doğru okudunuz. Sadece buda değil. Örneğin Kürtçeyi öğrendiğinizde bu dilleri kolaylıkla öğreneceksiniz. Kürtçeyi 1 ayda öğrenmişseniz farsçayı ögrenmek bir haftanızı alacaktır.   Belki bu yüzden bile insan Kürtçe öğrenmeli ne dersiniz?

Türkçe-Kürtçe dersin bu bölümünde Kürtçe hakkında kısa genel bilgiyi öğrendiniz. Bir sonraki dersimiz ve dil öğrenmeniz için sihirli değnek görevi gören ALFABE ye geçeceğiz.

Türkçe-Kürtçe Ders 2 için tıklayınız.

11.06.2018
Şahin Elçi

6.09.2018

Kürtçe Hayvan ve Bereketin etimolojik açıklaması

Kürtçe etimoloji
Kürtçede hayvan kelimesi AJAL Kürtçede bereket kelimesi ise ADAN demektir.

Atalarımız avcı toplayıcılıktan yerleşik hayata geçtiklerinde ilk fark ettikleri hayvanların evcilleştirme fikrinin gerçekten işe yaradığı olmuştur. 

"Avcılık dönemlerinde bazen bir hayvanı avlamak için günlerce beklemeleri gerekiyordu. Bazen av peşinden giderlerken klanın bazı üyeleri av konuma düşüp vahşi hayvanlara yem olabiliyordu. Üstelik her geçen gün eko sistem değişiyor insan gücünün üstesinden gelemediği hayvanlar çoğalırken saldırgan olmayan veya nispeten ilkel atalarımızdan daha güçsüz olan temel av hayvanları ise tükeniyordu. Bu durum yeni bir sürecin başlangıcıydı. "

Evcilleştirme süreci. Buna evcilleştirme dönemin başlangıcıda denilebilir.

Atalarımız bolluğa bereket adını veriyordu. Yani onların deyişiyle ADAN. 

'ADAN' Bol ürün,bol gıda demekti. 

Onlar yeni bir bölge keşfedip ve nihayet kendi alanları olarak işaretlemeden önce, yeni bölgedeki bitki çeşitleri ve hayvan izlerini gözlemlerdi. Koklar ve bir plan başlatırlardı. 

Bol meyvenin olması,bol baklagilin bulunması veya baba mirası avcılığa elverişli bol hayvanın bulunması onlar için ADAN'dı. Bereketti.

Tüm yaşamları iz sürmekle geçen bu atalarımız ise AJ kelimesi kullanıyordu.

AJ sürülen. AJOT'in sürmek.

Ilkel atalarımızın ellerindeki sivri uçlu mızrakları ve planlı sarma veya saldırma girişimine maruz kalan hayvan/lar kaçardı. Sürülürdü. Kimi zaman bu 4 ayaklı hayvanların sürmelişi ilkel atalarımızın önceden hazırladığı çeşitli tuzaklara doğru gitmesinden başka birşey olmuyordu. 

Işte bu canlıların AJ eylemi -AL ekinin verilmesiyle nihayet AJAL ismine kavuştu. 

AJ kelimesi hiçbir zaman dilimizden çıkmadı. Bilakis bugünkü dilimizin evrilmesine ve gelişmesinin yapı taşıdır. Belkide ilk kelimenin ta kendisidir AJ. Bu ilkel atalarımızdan birinin eksiz mırıldanması klana daha sonra ek alarak dilimizi oluşturmssına vesile oldu. Elbette bu bir varsayımdır. AJ mırıltısından önce DA veya başka bir kökte kullanmış olabilirler ancak bu sadece bizi sıralamada yanıltabilir. AJ tarım devrindede gelişmeye devam etti. Kürd dilindeki ilkel çiftçi yaşamındaki hemen hepsi AJ dan türemiştir. 

Bknz: AJOTIN,AJÎ KIRIN,JOTKIRIN VB.  Elbette bugün bile dil evrimimiz devam etmektedir. J sesinin C sesine dönüşerek JOT'un COT, Cot'un COHT'a dönüşü çok normaldir. 

(Bknz; Ali Karduxos Blog: AJ kelimesinin etimolojisi)

Elbette tek bir Kürtçe kökün üzerine çalışarak 100'lerce kelime çıkartabiliriz. Bunların tek tek açıklamasınıda göz önüne alırsak gerçekten büyük fedakarlık ve sabır isteyen bir işe dönüşecektir. Ancak ben son iki kelimenin diğer akraba dil ile karşılaştıracağım. Akraba dilin latince olması bizim için iyi bir avantajdır çünkü ölü dildir ve değişimide günlük kullanılan dilimizden çok daha zordur. 




Latince sözcük: FAUNA "hayvan/lar"

Bu sözcük Latince fauere "bereket vermek, bereketli" fiilinden türetilmiştir.

Kürtçe sözcük: AJAL "hayvan" 
Kürtçe sözcük: ADAN "bereket"

Buradan anladığımız Hayvan kelimesinin Kürtçesi bereket ile ilgili olmasıdır. Hayvan sürülen ( hareketli olan) bereket demektir.

Hemen eklemek gerekirse: Arapça ḥayawān حيوان [#ḥyy/ḥyw yaşama, canlı olma. 
Sami bir dil olan Arapçada hayvan canlı olmadır. 

Kurtçe ise: Hayvan kelimesinin bereketle ilişkili olduğu anlaşılır. Bu Mezopotamya kültürünün üretim toplumu olduğunu açıklar. Üretim ise toplumu dolayısıyla insanlığı geliştirmiştir.

Not: Etimoloji ciddi bir araştırma konusudur. Bundan dolayı şahsen yetersiz olabilirim düşüncesiyle yazmak istemedim. Ancak takdir edersiniz ki Kürt dili ve Kürt Eğitimin önündeki engel ve inkar politikaları nedeniyle okullardan mahrum kalmış bir toplumuz.  Şu an bu yazıyı türkçe izah etmem bile okuyan arkadaşların ezici bir çoğunluğu dil yönünden geri bırakılmış olmalarından kaynaklıdır. Etimoloji olarak eksik kalmışsam elbetteki özürlerimi şimdiden iletiyorum. Ancak bunun aksini ispat edecek çalışma/lara sahip birileri varsada lütfen hemen alt kısımdan yorum kısmında bana iletsin. 

Şahin Elçi
09.06.2018 MARDIN

6.07.2018

Dîyabet? Şekir? An jî nexweşîya PERGER

Kurdish diabet names

Biwêja diabetê (Grekî: διαβήτης, diabētēs) ji alîyê Aretaeus of Cappadocia ve hatîye dîtin. Ev biwêj dia- ango "cuda,veqetî" pêşdana bainein- ango "meşandin,ger,serpê"  hatîye afirandin.

Grekîya kevnar: διαβαίνειν (diabaínein) tê wateya "ling veqetandî rêveçûn/meşan", an jî " ling veqetandî rûniştin".

Di vê rewşê de peyva diabētēs Kurdî wateyên per+ger, helmêjk (Ingilîzî: Siphon) derdixê holê.

+Perger: Ling jihev veqetayî meşan

+Helmêjk: Jor ve rijan. Ev gotin mîstinê ve girêdayîye. Dema mîza mirov tê herdu lingê xwe jihev divekê û xwe dihejînê. Ango ling dîsa jihev divebin.
Kürtçe şeker hastalığı ismi

Em dikarin Kurdî ji dîyabetê re PERGER bibêjin. Lê dîsa jî pêwîstîya ensitutîya Kurdî heye ko mirov çavkanîyên wan bigerê. Bi rastî destê min de ferhengên wan nîne.

Jibo kêmasîyek hebê ez pêş+in lêborîna xwe dixwaz im. Hêvîdar im hûn rexnêyên xwe kêm nekin. Spas jibo xwendevanan.

Şahîn Elçî
07ê/Pûşber/2018 Mêrdîn

Peroşek û destpêka êşê!

Peroşk

07'ê Pûşber 2018/Mêrdîn

Ev du sê roje ez ji mal ne derketîm. Bi rastî van du rojên derbas bûyîn hema ti nebe min heft car a xwe ceriband ko derbikev im ji derve. Lê min qet xwe re ne dît. Van du roj û du şevan ango texrîben 96 qetjimêrên derbasbûyîn de hema 70% ez razam. Rihê min ewqas westaye ko hema mirov dixwazê xew re biçê. Min jî ew kir tenê razam hişyar bûm. Çixarek kêşa û çayek vexwar û cardî razam...

Sibeh qetjimêr 04:27 nîşan dida ez hişyar bûm. Her çiqas westandina liser laşê min qedabe jî heç ko rihê min hê brîndar hê westa û hê bê dermane. Lê dilê min ji xewê xela ye. Ketim serşokê û min bi avek cemidî serê xwe şûşt.

Ji mal derketim bernama min nîne. Kû derê ve herim? Nizanim tenê derketim. Meşam germihayî zêde ye. Gelo hewa çend pile ye? Nizanim.
Min jixwe re biryarek da: Ezê biçim Mova Parkê niha li wir hûnik e.
Min rêya rawestgeha mînîbûs an girt.
Sekinîm sekinîm... Ne bavê min wê neyê, henîya min bû mîna kanîyê.

Paşê min rêya baxçê çayê girt. Hebê nebê li wir xweş û arame niha... Jixwe hema pênsed metir wêve ye.

Ez meşam gehiştim baxçê çayê. Di devê derîde  jinek hema temênê wê texrîben 24 e rawestîye. Nizanim çima ji dûrve min dinêrê. Bi rastî min jî lê nêrî. Ji nêzik ve rûyê vê başe. Bejna wê bilinde. Hema piçekê urê vê heye lê ne zêde. Wekî xortan gotî lê diçê! Çav lêyûstike,mirov dibe qêy mirovxwer e. Ewqas birçî dinêrê.

Ez derbasê hundir bûm. Bi rastî heç ko min hajê nîne. Lê min fêm kir ko dermanê rihe... Çi bikim tira qûna me mezine!
Ez 5 masa derbasbûm da ko rûnim min dît ko ji min derbasbû û heç ko mase ne dîtî cardî zivirî û xwe masa min ve melisand û du masa pêşberê min rûnişt.

Ez dest di avêjim telefonê û binçav re lê dinêr im ew jî heman tiştê dikê. Serê xwe di bêjim ka devjê berde Xwudê dizanê ko vê jinê kolan li Mêrdîn ne lêhiştine. Ji alîyekêve  jî kolanên Mêrdîn yên teng tên berçavên min.
Bi tilî nîşana min, ça û av hat. Wê ti qewetî nekir.

Heman di pênç xulek derbasbû bi awayek xiroşî rêya derî girt. Hema zilamek jî ji têket baxçe. Navbera min û wan 3 mase hene. Tiştek got û bi awayek bêbiryar li cîhde çû û hat hema 30 çîrkada çû. Rûyê zilamî ket. Dengek bêhêvî got: Zû were...

Zilam hat ew çû...Min titişt fêhm nekir. Zelam reş, bedilê xwe kirî reş û mîntanê bin bedil de xwe kirî, ji wî jî û bedilê wî jî reştir e. Hema navbera wan de ti nebê 15 sal heye.
Mêrek kirête veselam. Hema ez bibêjim "qro" bawer im heqaret nayê pêjirandin dijane pêdadine.

Min ji xwe re fikirand: Bawer im ev zilam tine dîtîyeke û ev jin a ko çûyî jî birçîyek yê zilamekê ye. Xwudê dizanê jixwe re gotîye hema bila bêhn bistînê bes e! Lê welê xûya dikê ko piştî qeşengek wek min dîtî tenê bêhn vedan têrê nake! Zelam jî tiştek xweş digerê ka kê dizanê jixwe re gotîye ka ez jixwe re piçekê bilêyzim lê tişta xûya dikê ko ev peroşka lêyistinê wê jê re bibê êş. Lê nizanê.

Hekê jin werê ev peroşk wê jê re bibê êş. Hekê ji xwe newê dibe ko zû hilavêjê ango jibîr bikê.

Hema ev e qetjimerêk derbasbû û jin hat. Weylo limin... Yên holê jî hêjayê êşêne lo. Zilam nizanê ka çi bikê ji kêyfa jin bêdil tiştna dibêjê.

Û ev e diçin...

Nivîsên ceribandinê 2018
Şahin Elçi

 
Copyright © 2017 MEBIBÎNE